Een deur die niet van hout, staal of kunststof is gemaakt, maar van de wortels van een paddenstoel. Het Deense bedrijf Rebound bracht deze maand samen met architectenbureau Det Levende Hus wat ze zelf "de eerste in massa geproduceerde myceliumdeur ter wereld" noemen. De kern van geperst schimmelweefsel zit in een frame van gerecycled hout, met reststukken van de Deense vloerenfabrikant Dinesen, en het resultaat is een deur die geluid dempt en na gebruik gewoon composteert. Het prototype gaat als eerste in de nieuwbouwwoning Kaerhytten in Ramlose staan, een laagimpact project dat dit jaar wordt opgeleverd. Het klinkt als een curiositeit, maar mycelium schuift in rap tempo op van labcuriositeit naar serieus interieurmateriaal.
Wat is mycelium eigenlijk
Mycelium is het wortelnetwerk van een schimmel, het deel dat je normaal niet ziet omdat het onder de grond of in dood hout groeit. Producenten laten dit netwerk in een mal groeien op agrarisch restafval zoals houtsnippers, hennepvezels of strodeeltjes. De schimmeldraden vlechten zich in een paar dagen tot weken door dat restmateriaal heen en binden het als vanzelf samen, zonder lijm of kunsthars. Daarna wordt het geheel gedroogd of licht verhit, zodat de schimmel stopt met groeien en je een licht, stevig en volledig biologisch afbreekbaar blok overhoudt. Op Wikipedia lees je hoe datzelfde netwerk in de natuur bomen ondergronds met elkaar verbindt, hier wordt het dus letterlijk hergebruikt als bouwmateriaal in plaats van als ondergronds communicatiesysteem.
Hoe het aanvoelt in een echte ruimte
In het echt lijkt mycelium het meest op een mix van kurk en piepschuim, maar dan met een zachte, aardse geur die na een paar dagen verdwijnt. Het materiaal is licht van gewicht, waardoor het makkelijk te verwerken is in panelen of deurkernen, en het heeft van nature een open celstructuur die geluid absorbeert in plaats van terugkaatst. Verf of coat je het oppervlak, dan krijg je een structuur die aan gebroken beton doet denken, onbehandeld blijft het zachter en vezeliger, vergelijkbaar met perkament of ruw karton. Precies daarom kiezen ontwerpers het steeds vaker voor akoestische toepassingen, waar dat vezelige karakter een functioneel voordeel is in plaats van een esthetisch compromis.
Van akoestische panelen tot een complete deur
Het Italiaanse bedrijf Mogu maakt al langer akoestische wandpanelen en vloertegels van mycelium, gecombineerd met agrarisch afval als kern en met een gerecycled textielhuid eromheen. Onderzoekers van de TU Delft testten vergelijkbare akoestische myceliumpanelen en zagen dat het materiaal geluid net zo goed absorbeert als traditionele isolatie, met veel minder impact op het milieu tijdens de productie. Het Amerikaanse MycoWorks gaat een stap verder en maakt Reishi, een leerachtig materiaal, dat inmiddels in tassen en meubelbekleding van grote modehuizen zit. En dan is er dus die deur van Rebound, waarbij het myceliumhart binnen een frame van gerecycled hout wordt gegoten in plaats van achteraf gemonteerd. Wil je zien wat er nog meer aan organische materialen in het luxe interieur verschijnt, kijk dan ook eens naar biobased materialen, mycelium is daar het meest recente hoofdstuk van.
Waarom dit slimmer is dan beton of plastic
Cementproductie is wereldwijd verantwoordelijk voor ongeveer acht procent van de CO2-uitstoot, terwijl mycelium juist bij kamertemperatuur groeit op restproducten die anders worden verbrand of gestort. Er is amper energie nodig tijdens het groeiproces, geen giftige lijm of hars, en aan het einde van de levensduur composteert het materiaal gewoon in je eigen tuin in plaats van eeuwenlang op een stortplaats te liggen. Vergelijk dat met een plastic wandpaneel dat honderden jaren blijft liggen, en het verschil is meteen duidelijk. Ook ten opzichte van spaanplaat scoort mycelium beter, want daar zit vaak formaldehydelijm in die geleidelijk vrijkomt in je woonkamer. Net als bij kurk op de muur, draait het bij mycelium om een materiaal dat de natuur al miljoenen jaren gratis produceert, wij moeten het alleen leren oogsten en op de juiste manier verwerken.
De beperkingen die nog niet zijn opgelost
Mycelium is nog geen vervanger voor je complete interieur. Het materiaal is gevoelig voor vocht als het niet goed is afgewerkt met een natuurlijke coating, de productie gebeurt nog in kleine oplages waardoor de prijs per vierkante meter een stuk hoger ligt dan bij spaanplaat of mdf, en de kleur- en vormopties zijn beperkter dan bij synthetische materialen. Ook de draagkracht is nog een aandachtspunt, voor dragende constructies is mycelium simpelweg nog niet sterk genoeg en blijft het beperkt tot panelen, deurkernen en decoratieve objecten. Grote fabrikanten investeren wel steeds meer in schaalvergroting, maar wie vandaag een myceliumdeur wil kopen, moet nog geduld hebben of naar een designstudio stappen in plaats van naar de bouwmarkt om de hoek.
Waar je mycelium nu al kunt vinden
Je hoeft niet te wachten tot 2030 om ermee te wonen. Kleine objecten zoals lampenkappen, plantenbakken en decoratieve panelen van mycelium zijn al te koop via designmarktplaatsen, kleine ateliers en op beurzen zoals Dutch Design Week. Wie liever eerst rondkijkt voordat er wordt geïnvesteerd, kan ook gewoon starten met tweedehands designmeubels en het budget dat je bespaart opzijzetten voor het moment dat mycelium wel op grotere schaal beschikbaar komt. De kans is groot dat je over een paar jaar niet meer om dit materiaal heen kunt in de betere woonwinkel, en dan is het fijn als je nu al weet waar het vandaan komt en waarom het meer is dan een leuk verhaal op een designbeurs.